Regularne badania profilaktyczne pomagają wykrywać część chorób jeszcze zanim pojawią się wyraźne objawy. Nie istnieje jednak jeden uniwersalny zestaw badań, który każda zdrowa osoba powinna wykonywać co roku. Zakres profilaktyki zależy między innymi od wieku, płci, dotychczasowych wyników, chorób przewlekłych, przyjmowanych leków, stylu życia oraz występowania określonych chorób w rodzinie.
Dlatego badania profilaktyczne według wieku najlepiej traktować jako punkt wyjścia do stworzenia indywidualnego planu dbania o zdrowie. Pomocnym początkiem może być również Program Moje Zdrowie w SA-MED , który pozwala ocenić podstawowe czynniki ryzyka i zaplanować dalszą profilaktykę.
Badania profilaktyczne według wieku – praktyczny kalendarz
Jeżeli chcesz szybko sprawdzić, jakie badania mogą dotyczyć Ciebie, zacznij od poniższej tabeli. Zwróć uwagę nie tylko na wiek, ale również na płeć, palenie tytoniu, obciążenia rodzinne i wcześniejsze wyniki badań.
Jak korzystać z kalendarza?
Znajdź swoją grupę wiekową, sprawdź badania odpowiednie dla kobiet lub mężczyzn, a następnie zwróć uwagę na dodatkowe kryteria – np. wywiad rodzinny, palenie tytoniu czy ryzyko osteoporozy. Tabela nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej.
| Dla kogo? | Jakie badanie? | Kiedy / jak często? | Dlaczego warto? |
|---|---|---|---|
| Kobiety i mężczyźni 20–49 lat | Program „Moje Zdrowie”: m.in. morfologia, glukoza, kreatynina z eGFR, lipidogram, TSH i badanie ogólne moczu. Badania rozszerzone dobierane są na podstawie wieku i ankiety. | Co 5 lat | Ocena ogólnego stanu zdrowia oraz ryzyka m.in. chorób układu krążenia, cukrzycy, chorób nerek i zaburzeń funkcji tarczycy. |
| Kobiety i mężczyźni od 50. roku życia | Program „Moje Zdrowie” – badania podstawowe oraz badania rozszerzone wynikające z wieku, płci i czynników ryzyka. | Co 3 lata | Regularny bilans zdrowia i przygotowanie indywidualnego planu profilaktyki. |
| Kobiety 25–64 lata | Test HPV HR. Przy dodatnim wyniku z tej samej próbki może zostać wykonana cytologia płynna LBC. | Zwykle co 5 lat; dalszy termin zależy od wyniku badania. | Wykrycie zakażenia typami HPV wysokiego ryzyka, zanim dojdzie do rozwoju zmian nowotworowych szyjki macicy. |
| Kobiety 45–74 lata | Mammografia w programie profilaktyki raka piersi. | Zwykle co 2 lata. | Wczesne wykrywanie raka piersi, również zanim pojawią się wyczuwalne lub widoczne objawy. |
|
Kobiety i mężczyźni 50–65 lat oraz osoby 40–49 lat z rakiem jelita grubego u krewnego pierwszego stopnia |
Kolonoskopia w programie badań przesiewowych raka jelita grubego. | Program obejmuje osoby, które m.in. nie miały wykonywanej kolonoskopii w ciągu ostatnich 10 lat. | Wykrywanie zmian przedrakowych i wczesnych stadiów raka jelita grubego; podczas badania możliwe jest również usunięcie części polipów. |
| Mężczyźni – zależnie od wieku i ryzyka | PSA całkowity może zostać zlecony jako badanie rozszerzone, m.in. w ramach programu „Moje Zdrowie”. | Indywidualnie – zależnie od wieku, ankiety, wywiadu i wcześniejszych wyników. | Pomaga ocenić stan gruczołu krokowego. Sam wynik PSA nie rozpoznaje raka i wymaga interpretacji klinicznej. |
| Osoby 55–74 lata z historią palenia wynoszącą co najmniej 20 paczkolat | Niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej – NDTK po kwalifikacji. | W głównej grupie ryzyka badanie przewidziane jest co 12 miesięcy. | Wczesne wykrywanie raka płuca u osób z wysokim ryzykiem związanym z paleniem tytoniu. |
|
Kobiety od 50 lat i mężczyźni od 65 lat oraz osoby młodsze z dodatkowymi czynnikami ryzyka |
Ocena ryzyka złamań osteoporotycznych, np. FRAX; w przypadku wskazań – densytometria DXA. | Zależnie od indywidualnego ryzyka. | Wczesne rozpoznanie podwyższonego ryzyka złamań i osteoporozy. |
Pobierz kalendarz i zachowaj go na później
Przygotowaliśmy skróconą wersję kalendarza w formacie PDF. Możesz ją pobrać, wydrukować albo zabrać ze sobą na wizytę u lekarza.
Pobierz kalendarz badań profilaktycznych – PDFProgram Moje Zdrowie – punkt wyjścia do profilaktyki dorosłych
Jednym z najprostszych sposobów na rozpoczęcie regularnej profilaktyki jest Program Moje Zdrowie . Jest przeznaczony dla osób ubezpieczonych w NFZ od 20. roku życia i realizowany w podstawowej opiece zdrowotnej.
Osoby w wieku 20–49 lat mogą korzystać z programu co 5 lat, natomiast od 50. roku życia – co 3 lata. Pierwszym etapem jest ankieta zdrowotna, która pomaga określić indywidualne czynniki ryzyka.
Badania podstawowe
Podstawę bilansu stanowią badania laboratoryjne , takie jak:
- morfologia krwi,
- glukoza,
- kreatynina z eGFR,
- lipidogram,
- TSH,
- badanie ogólne moczu.
Badania dobierane indywidualnie
W zależności od wieku, płci i odpowiedzi w ankiecie zakres może zostać rozszerzony m.in. o próby wątrobowe, PSA u mężczyzn, anty-HCV czy lipoproteinę(a).
Jeżeli wyniki, badanie lekarskie lub zgłaszane dolegliwości wskazują na potrzebę dalszej diagnostyki, lekarz może zalecić również badania obrazowe. W SA-MED dostępna jest pracownia USG .
Co dzieje się po badaniach?
Podczas wizyty podsumowującej omawiane są wyniki, wykonywane są pomiary m.in. ciśnienia, tętna, masy ciała i wzrostu, a następnie przygotowywany jest indywidualny plan zdrowotny.
Badania profilaktyczne w wieku 20–29 lat
W tym wieku profilaktyka powinna przede wszystkim pomóc ustalić punkt odniesienia na przyszłość: ocenić podstawowe parametry zdrowia, styl życia oraz rodzinne czynniki ryzyka.
Kobiety
Od 20. roku życia można korzystać z programu „Moje Zdrowie” co 5 lat.
Od 25. do 64. roku życia ważnym elementem profilaktyki jest test HPV HR wykonywany w ramach programu NFZ. Warto również pamiętać, że profilaktykę zakażeń HPV wspierają szczepienia przeciw HPV .
Mężczyźni
Podstawą może być bilans w programie „Moje Zdrowie” co 5 lat oraz ocena czynników ryzyka związanych ze stylem życia i historią chorób w rodzinie.
W tej grupie wiekowej nie ma jednego obowiązkowego zestawu badań onkologicznych dla każdego zdrowego mężczyzny.
Nie czekaj do kolejnego bilansu, jeśli coś się zmieniło
Nowe dolegliwości, nieprawidłowy wcześniejszy wynik albo silne obciążenie rodzinne mogą być powodem do wykonania badań wcześniej niż wynikałoby to z kalendarza.
Badania profilaktyczne w wieku 30–39 lat
W kolejnej dekadzie życia nadal ważny jest regularny bilans zdrowia, ale coraz większe znaczenie ma kontrola czynników ryzyka chorób metabolicznych i sercowo-naczyniowych.
Kobiety
Kontynuuj udział w programie „Moje Zdrowie” oraz profilaktykę raka szyjki macicy z wykorzystaniem testu HPV HR. Jeżeli nie została wcześniej wykonana pełna profilaktyka szczepienna, informacje o szczepieniach HPV w SA-MED znajdziesz na naszej stronie.
Przy zwiększonym rodzinnym ryzyku raka piersi lub jajnika warto poinformować o tym lekarza – standardowy kalendarz populacyjny może wtedy nie być wystarczający.
Mężczyźni
Warto nadal korzystać z okresowego bilansu zdrowia i nie odkładać kontroli, jeśli pojawiają się nadciśnienie, nieprawidłowa masa ciała, zaburzenia lipidowe lub inne czynniki ryzyka.
Badania dodatkowe powinny wynikać z wywiadu, wyników wcześniejszych badań i oceny lekarza.
Badania profilaktyczne w wieku 40–49 lat
To okres, w którym zaczyna przybywać badań przesiewowych zależnych od płci i historii rodzinnej. Nadal obowiązuje zasada, że nie wszystkie badania są potrzebne każdemu.
Kobiety
- „Moje Zdrowie” – co 5 lat,
- test HPV HR – w wieku 25–64 lata,
- od 45. roku życia mammografia w programie profilaktyki raka piersi – zasadniczo co 2 lata.
Mężczyźni
Kontynuuj bilans w programie „Moje Zdrowie”. Zakres badań rozszerzonych zależy od wieku, płci i czynników ryzyka.
W przypadku raka prostaty w rodzinie albo objawów ze strony układu moczowego nie należy czekać na kolejny rutynowy bilans – warto omówić dalsze postępowanie z lekarzem.
Rak jelita grubego w rodzinie?
Osoby w wieku 40–49 lat mogą kwalifikować się do programu kolonoskopii przesiewowej, jeżeli rak jelita grubego został rozpoznany u najbliższego krewnego i spełnione są pozostałe warunki programu.
Badania profilaktyczne w wieku 50–64 lat
Po 50. roku życia częstotliwość bilansu w programie „Moje Zdrowie” zwiększa się – można korzystać z niego co 3 lata. Jednocześnie większe znaczenie mają programy profilaktyki onkologicznej.
Kobiety
- „Moje Zdrowie” – co 3 lata,
- mammografia – w wieku 45–74 lata, zwykle co 2 lata,
- test HPV HR – do 64. roku życia, zgodnie z wynikiem poprzedniego badania,
- kolonoskopia przesiewowa – od 50. do 65. roku życia przy spełnieniu kryteriów programu,
- warto ocenić ryzyko osteoporozy i złamań.
Mężczyźni
- „Moje Zdrowie” – co 3 lata,
- kolonoskopia przesiewowa – od 50. do 65. roku życia przy spełnieniu kryteriów programu,
- PSA może być elementem badań rozszerzonych w zależności od wieku i wyniku ankiety,
- przy zwiększonym ryzyku osteoporozy warto przeprowadzić ocenę ryzyka złamań.
Badania profilaktyczne po 65. roku życia
Po 65. roku życia szczególnie ważne staje się łączenie profilaktyki z oceną chorób przewlekłych, sprawności i ryzyka złamań. Program „Moje Zdrowie” nadal można realizować co 3 lata.
Kobiety
Do 74. roku życia można korzystać z programu mammografii. W tej grupie wiekowej ważna jest również ocena ryzyka osteoporozy i ewentualna kwalifikacja do DXA.
Mężczyźni
Od 65. roku życia szczególnego znaczenia nabiera ocena ryzyka złamań osteoporotycznych. W przypadku wskazań po ocenie FRAX wykonuje się densytometrię DXA.
Po 65. roku życia kalendarz jest coraz bardziej indywidualny
Wiek metrykalny nie wystarcza do ustalenia zakresu profilaktyki. Znaczenie mają choroby przewlekłe, przyjmowane leki, sprawność, przebyte złamania, dotychczasowe wyniki i wywiad rodzinny.
Palisz lub paliłeś? Profilaktyka raka płuca wygląda inaczej
U osób z wysokim ryzykiem raka płuca badaniem przesiewowym jest niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej – NDTK, a nie rutynowe zdjęcie RTG klatki piersiowej.
Główna grupa programu obejmuje osoby w wieku 55–74 lata z historią palenia wynoszącą co najmniej 20 paczkolat, które nadal palą lub rzuciły palenie nie więcej niż 15 lat wcześniej. Program przewiduje również możliwość kwalifikacji części osób w wieku 50–54 lata z dodatkowymi czynnikami ryzyka.
Ważne – stan na sierpień 2026
Program NDTK został formalnie włączony do wykazu świadczeń gwarantowanych. Umowy z placówkami realizującymi program mogą jednak obejmować okres rozpoczynający się nie wcześniej niż 1 października 2026 r.
Jakie badania profilaktyczne robić co roku?
To jedno z najczęstszych pytań pacjentów, ale odpowiedź nie brzmi: „morfologia, glukoza i mocz raz na rok dla każdego”.
U zdrowej osoby bez szczególnych czynników ryzyka nie istnieje jeden uniwersalny coroczny pakiet laboratoryjny. Częstotliwość kontroli powinna wynikać z wieku, dotychczasowych wyników, chorób przewlekłych, przyjmowanych leków oraz indywidualnego ryzyka.
Jeżeli lekarz zaleci kontrolne oznaczenia laboratoryjne, możesz sprawdzić zakres badań laboratoryjnych wykonywanych w SA-MED .
Najpraktyczniejsze podejście
Zamiast samodzielnie wykonywać co roku ten sam zestaw badań, korzystaj z programów profilaktycznych odpowiednich do wieku i omawiaj z lekarzem wyniki oraz wszystkie nowe czynniki ryzyka.
Badania profilaktyczne a objawy – to nie jest to samo
Profilaktyka jest przeznaczona przede wszystkim dla osób, które nie mają objawów danej choroby. Jeśli pojawiają się niepokojące symptomy, potrzebna jest diagnostyka – nie czekanie na kolejny termin badania przesiewowego.
Skontaktuj się z lekarzem, jeśli pojawią się m.in.:
- wyczuwalny guzek lub nowa zmiana w piersi, jądrze albo innym miejscu,
- krew w stolcu lub moczu,
- nietypowe krwawienie z dróg rodnych,
- niewyjaśniona utrata masy ciała,
- utrzymująca się zmiana rytmu wypróżnień,
- nowy lub wyraźnie zmieniony przewlekły kaszel,
- nowe objawy neurologiczne,
- ból w klatce piersiowej albo nasilona, niewyjaśniona duszność.
Problemy z oddawaniem moczu lub nietrzymaniem moczu?
Takie objawy nie są elementem rutynowego kalendarza badań profilaktycznych. Wymagają indywidualnej diagnostyki. W określonych sytuacjach lekarz może zalecić badania wykonywane w pracowni badań urodynamicznych SA-MED .
Kiedy potrzebne jest USG?
USG nie jest jednym uniwersalnym badaniem przesiewowym wykonywanym co roku u każdej zdrowej osoby. Jest jednak bardzo ważnym elementem diagnostyki wielu narządów i dolegliwości. Jeżeli lekarz zaleci badanie obrazowe, sprawdź ofertę pracowni USG SA-MED .
Badania profilaktyczne dla kobiet i mężczyzn – najważniejsza zasada
Kalendarz badań jest pomocą, a nie sztywną instrukcją. Dwie osoby w tym samym wieku mogą potrzebować innego zakresu profilaktyki ze względu na historię rodzinną, styl życia, choroby przewlekłe czy wcześniejsze nieprawidłowe wyniki.
Najlepszy plan profilaktyki łączy programy populacyjne z indywidualną oceną lekarza. Szczególnie ważne jest poinformowanie lekarza o nowotworach, zawale, udarze, cukrzycy i innych istotnych chorobach występujących u bliskich krewnych.
Kalendarz badań jest punktem wyjścia
Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, Program Moje Zdrowie w SA-MED może być dobrym pierwszym krokiem. Po ankiecie i badaniach otrzymasz indywidualny plan zdrowotny, który pomoże ustalić dalszą profilaktykę.
Źródła i aktualność informacji
Informacje w artykule zostały zaktualizowane 18 sierpnia 2026 r. Zasady programów profilaktycznych mogą się zmieniać, dlatego przed wykonaniem badania warto sprawdzić aktualne kryteria kwalifikacji.
- Pacjent.gov.pl – Program „Moje Zdrowie”
- Narodowy Fundusz Zdrowia – test HPV HR i profilaktyka raka szyjki macicy
- Pacjent.gov.pl – mammografia i program profilaktyki raka piersi
- NFZ – Program badań przesiewowych raka jelita grubego
- Narodowy Instytut Onkologii – program wczesnego wykrywania raka płuca
- AOTMiT – rekomendacja dotycząca profilaktyki osteoporozy
Materiał ma charakter edukacyjny. Nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej ani diagnostyki prowadzonej w przypadku występowania objawów.
